Götürü usul vergilendirilen girişimci olarak tek bir müşteri için çalışıyorsanız, gelirinizin önemli bir kısmı tek bir adresten geliyorsa ve buna ek olarak çalışma saatlerinizi de onlar belirliyorsa, Vergi İdaresi’nin bu ilişkiyi gizli bir iş ilişkisi olarak değerlendirmesi gerçek bir olasılıktır. Bağımsızlık testi tam da bunu denetler ve testte başarısız olmanın sonuçları ciddi şekilde daha yüksek vergi yükümlülükleri olabilir. Devamında 9 kriterin tamamını ve kendinizi nasıl koruyabileceğinizi açıklıyoruz.

Bağımsızlık testi nedir ve neden vardır

Bağımsızlık testi, Vergi İdaresi’nin bir girişimcinin (götürü usul vergilendirilen girişimciler dahil) gerçekten bağımsız olarak mı faaliyet gösterdiğini yoksa esasen tek bir iş verenin „gizli çalışanı” mı olduğunu belirlediği dokuz kriterden oluşan bir bütündür. 1 Mart 2020 tarihinden itibaren uygulanmak üzere Vatandaşların Gelir Vergisi Kanunu’ndaki (ZPDG) değişikliklerle getirilmiştir. Amacı, birinin fiilen tek bir şirkette çalışmasına rağmen kâğıt üzerinde girişimci olarak faaliyet göstererek çok daha az vergi ve katkı payı ödediği durumları engellemektir.

Temel kural: tek bir iş verene göre durumunuzda dokuz kriterden beş veya daha fazlası sağlanıyorsa, o müşteriye göre bağımsız olmadığınız kabul edilir.

Bağımlılığın 9 kriteri

Her kriter, iş veren ile çalışan arasındaki ilişkiye benzeyen bir ilişki unsurunu tanımlar. Bunları sorular olarak okuyun ve her müşteriniz için dürüstçe yanıtlayın:

Çalışma saatleri ve dinlenme — iş veren çalışma saatlerini belirler ya da dinlenme ve izinler onun kararına bağlıdır.
İş verenin mekânı — genellikle iş verenin sağladığı mekânları kullanırsınız ya da onun belirlediği yerde çalışırsınız.
İş veren masrafıyla eğitim — iş veren mesleki eğitiminizi veya gelişiminizi düzenler ya da masraflarını karşılar.
Görevlendirme şekli — bir iş ilanı sonrası veya personel bulma ajansı aracılığıyla görevlendirildiniz.
Araç ve iş yönetimi — iş veren temel araçları, ekipmanı veya diğer temel araç gereçleri sağlar ya da iş sürecini yönetir.
Gelir bağımlılığı (%70) — 12 aylık dönemde toplam gelirinizin en az %70’ini tek bir iş verenden elde edersiniz.
İş riski yokluğu — iş verenin faaliyetine ilişkin işleri yaparsınız ve sözleşmede nihai kullanıcıya karşı riske (örn. kalite için) ilişkin sorumluluğunuz belirlenmemiştir.
Başkaları için çalışma yasağı — sözleşme, diğer iş verenler için (rakipler hariç) kısmi veya tam çalışma yasağı içerir.
130 iş günü — 12 aylık dönemde aynı iş veren için en az 130 iş günü çalışırsınız.

Testte başarısız olursanız sonuçları

Beş veya daha fazla kriter sağlanıyorsa, o iş verenden elde edilen gelir götürü gelir olarak değerlendirilmekten çıkar ve „diğer gelir” olarak vergilendirilir. Bu, önemli ölçüde daha ağır bir vergi muamelesi anlamına gelir:

Brüt gelir üzerinden %20 vergi, götürü usul vergilendirilen girişimcilerin aksine standart götürü gider indirimi olmaksızın.
PIO (emeklilik) primi %25,5.
Sağlık sigortası primi %10,3, kişi başka bir esasa göre sigortalı değilse.
Vergi ve primlerin geriye dönük tahsili olasılığı, ayrıca faiz ile birlikte.

Yükümlülüğü kimin taşıyacağı, iş verenin kim olduğuna bağlıdır. İş veren yerli bir tüzel kişi ise, vergi ve primleri kaynakta keserek hesaplar ve öder, dolayısıyla yük ona düşer. İş veren yurt dışından ise (Sırbistan dışındaki şirketler için çalışan yabancı freelance çalışanlarda sık görülen durum), hesaplama ve ödeme yükümlülüğünü girişimcinin kendisi taşır. Bu nedenle yurt dışı müşterileri olan freelance çalışanlar için bu test özellikle önemlidir.

Kendinizi nasıl korursunuz

Amaç testi „kandırmak” değil, gerçekten bağımsız olarak faaliyet göstermek ve bunu belgelemektir. Pratik adımlar:

Müşterilerinizi çeşitlendirin — tek bir müşterinin yıllık gelirin %70’ini veya daha fazlasını oluşturmasından kaçının ve müşteri başına 130 iş günü sınırını takip edin.
Sözleşmeyi dikkatle hazırlayın — başkaları için çalışma yasağı olmadan, müşteri tarafından dayatılan sabit çalışma saatleri olmadan, kendi riskiniz ve sonuca ilişkin sorumluluğunuz açıkça tanımlanmış şekilde.
Kendi ekipmanınızı ve mekânınızı kullanın — mümkün olduğunda kendi araçlarınızla ve kendi mekânınızdan çalışın.
Proje veya sonuca göre ücretlendirin, sabit çalışma saatleri karşılığı aylık „maaş” olarak değil.
Bağımsızlık kanıtlarını saklayın — sözleşmeleri, birden fazla müşteriye kesilen faturaları, işi kendiniz organize ettiğinizi gösteren yazışmaları.

Özet

Testin 9 kriteri vardır; bağımlılık, 5 veya daha fazlasının sağlanması durumunda ortaya çıkar.
Testte başarısız olmak, standart götürü gider indirimi olmaksızın %20 vergi, PIO %25,5 ve sağlık %10,3 anlamına gelir.
Yerli iş verende yükümlülüğü o taşır; yurt dışı iş verende ise freelance çalışanın kendisi taşır.
Korunma: birden fazla müşteri, iyi bir sözleşme, kendi ekipmanı ve kanıtların saklanması.

Belirli bir müşteriyle durumunuzun nasıl olduğundan veya testi geçecek bir sözleşmeyi nasıl hazırlayacağınızdan emin değilseniz, bize ulaşın — yardımcı olmaktan memnuniyet duyarız.

Bağımsızlık testi nedir ve neden vardır

Bağımlılığın 9 kriteri

Testte başarısız olursanız sonuçları

Kendinizi nasıl korursunuz

Özet

Kaynaklar